Ken je dat moment waarop je achteraf denkt:
“Waarom reageerde ik zo?”
Je hoort jezelf iets zeggen of doen – te fel, te snel, te meegaand – en pas later besef je dat je het eigenlijk anders had willen aanpakken.
Dat heet ‘het stimulus-responsmechanisme’: iets of iemand triggert je (de stimulus), en bam — je reageert (de respons). In de oertijd hielp het ons om te overleven. Maar nu… wat hebben we er nu nog aan? Het heeft vaker een negatief dan positief effect. Hoe komt dit? En wat doe je eraan?
Het automatische script
We reageren de hele dag op prikkels. Iemand zegt “hallo” – jij zegt automatisch iets terug. Je stoot je hoofd en zegt “au!”. Ook op andere manieren worden we onbewust gestuurd. Een prijs van €2,99 voelt beter dan €3,00. Woorden als “korting” en “sale” zetten iets in gang in ons brein. Kleine, onschuldige voorbeelden.
Maar hetzelfde mechanisme speelt ook op minder onschuldige momenten. Momenten in je leven die er écht toe doen. Waar een onbewuste reactie wél grote gevolgen kan hebben.
👉 Je kind rent vrolijk naar binnen met modder aan zijn schoenen en een tekening in zijn hand. En jij wordt boos.
👉 Een collega vergeet een belangrijke afspraak. Jij reageert gekwetst met een sneer.
👉 Je leidinggevende geeft je een extra opdracht, terwijl je al aangaf teveel te hebben, en tóch zeg je “ja”.
Zeg eens eerlijk: hoe vaak is jou zoiets overkomen in de afgelopen dagen? Ik had het gisteren nog: vuile vaat op een plek waar dat niet hoort. En ik werd boos. Later voelde ik me schuldig over deze impulsreactie. Herkenbaar?
De ruimte tussen stimulus en respons
De Amerikaanse auteur Stephen Covey zei het mooi:
“Tussen stimulus en respons ligt een ruimte.
In die ruimte ligt onze vrijheid en onze kracht om te kiezen.”
We hebben niet altijd invloed op wat er gebeurt, maar we hebben wél invloed op hoe we daarop reageren. In dat kleine moment tussen wat er gebeurt en wat wij doen, ligt vrijheid. Vrijheid om te ademen, te kiezen, te sturen.
De regie terugpakken
Boosheid. Teleurstelling. Frustratie.
Menselijk, maar niet altijd helpend.
Bewust reageren vraagt om één ding: vertraging. Even stilstaan. Niet meteen antwoorden. “Tellen tot tien”, zei mijn moeder vroeger. En soms is tellen tot twee al genoeg. Eén klein moment, één diepe ademhaling kan al genoeg zijn om het stuur terug te pakken.
Je kind met modder op de vloer?
Je kunt boos worden — of lachen en samen opruimen.
Een gemiste afspraak?
Je kunt balen — of genieten van een onverwachte pauze.
Een extra klus op je bureau?
Je kunt zuchten — of vriendelijk voorstellen hoe samen naar jouw tijdschema te kijken.
Welk voorbeeld kun jij bedenken waarbij je bewuste reactie anders is dan je onbewuste?
De kracht van kiezen
De laatste weken heeft het veel geregend. Op de fiets werd ik overrompeld door zo’n stortbui. Ergernis kwam al omhoog. Toen werd ik me bewust van de vrije keus die ik had op dat moment. En ik ging lachen. Hardop lachen. Niet omdat ik die regen leuk vond, maar omdat ik besefte dat ik kon kiezen hoe ik ermee omging. En ik geniet meer van lachen dan van chagrijnig kijken. En weet je wat… opeens was de regen niets eens erg meer. Het voelde niet meer vervelend of naar. Het was er gewoon en meer niet.
En vorige week op de roltrap: ik had haast, maar twee mensen naast elkaar blokkeerden de doorgang. Bijna werd ik boos. Bijna. Toen liet ik het gaan. Ik lachte naar mezelf om mijn eigen onnozelheid. Hoeveel tijdwinst zou ik hebben wanneer ik me er boos langs zou wurmen? En onmiddellijk voelde ik me lichter en luchtiger.
Begrijp me goed: het lukt niet altijd.
Soms reageer ik nog steeds automatisch. Vaak eigenlijk, als ik eerlijk ben.
Maar elke keer dat het wél lukt, voelt het als een overwinning.
Een herinnering dat ik zelf achter het stuur zit. En de uitkomst van deze ‘bewustzijns-interventie’ is altijd positief. Echt altijd.
Dus, de volgende keer dat je iets voelt borrelen — boosheid, spanning, irritatie —
wees je bewust van je vrije keus. En kies iets positiefs, opbeurend.
Misschien ontdek je dat je reactie zachter wordt. Of sterker. Of dat je ineens helder ziet wat écht belangrijk is.
Pak je vrijheid
Tussen stimulus en respons ligt jouw vrijheid. En die vrijheid – dát is echte luxe. ✨
Hoe vaak reageer jij onbewust met spijt achteraf? En hoe lukt het jou om bewust te reageren in ongewenste situaties? Ik ben benieuwd naar jouw ervaring 👇